HELAL HASILATIN MİKTARLARI VE HARAMDAN KORUNMA YOLLARI

HELAL HASILATIN MİKTARLARI VE HARAMDAN KORUNMA YOLLARI

HELAL HASILATIN MİKTARLARI VE HARAMDAN KORUNMA YOLLARI

HELAL HASILATIN MİKTARLARI VE HARAMDAN KORUNMA YOLLARI

Haram hasılatı cinsleri ve haram hasılattan korunmanın yolları nelerdir? Helal hasılatın harama dönüşmemesi için nelere dikkat etmeliyiz? İş yaşamında haramdan korunmanın yolu, patron ve emekçiye düşen vazifeler nelerdir?

İnsanın yeryüzü sınavının en ehemmiyetli maddelerinden birisi de “helal hasılat” mevzusudur. Yeryüzünde varlığımızın devamı Allah’ın bizim için yarattığı nimetlerden istifade etmemize bağlıdır. Ancak Rabbimiz sınav gereği bu dünyada var ettiği kimi varlıkların kullanımını, harcanmasını veya edinilmesini haram kılmış, bir kısmını ise helal ve mübah kılmıştır. Rabbimiz “Size verdiğimiz rızıkların helal ve pak olanlarından yiyin ve kendisine iman ettiğiniz Allah’tan sakının.” Mâide, 88 emrederek haramlardan uzak durmamızı buyurmuş, “Aranızda birbirinizin mülklerini haksız yere yemeyin. İnsanların mülklerinden bir kısmını dahi dahi günaha girerek yemek için onları hâkimlere rüşvet olarak vermeyin.” Bakara Suresi, 2/188 emrederek haram hasılat yollarına müracaat etmememizi istemiştir.

Hasılatın helal ya da haram olması, bireyin Allah ile olan ilişkilerini de doğrudan tesirler. Allah Rasûlü daha sonra saçı-başı dağınık, üstü başı toz toprak içinde kalmış ve uzun yolculuk yapmış bir kimseden laf ederek şöyle demiştir: “Bu birey ellerini semaya uzatarak “Ya Rab, Ya Rab” der. Oysa yediği haram, içtiği haram, giydiği haramdır. Haramla beslenmiştir. Bu bireyin duasına nasıl icabet edilsin?” Müslim, Zekât, 65

HARAM HASILATIN CİNSLERİ

“Haram”,  Yüce Allah’ın yapılmasını kesin ve bağlayıcı stilde menettiği fiillerdir. Bir şeye “haram” diyebilmek için onun dinde kesin kanıtlarla sâbit olmuş olması gerekir. Bu nedenle haramlığı statik olan bir hususun haramlığını inkâr etmek dinden olduğu kesin olarak öğrenilen bir şeyi yalanlamak anlamını taşıyacağından şahsı iman dairesinin dışına çıkarır.

Fıkıh ve usul kitaplarımızda haramın iki cinsi olduğu belirtilir. Bunların ilki zatı ve mâhiyeti haysiyetiyle makûs olduğu için haram kılınan şeylerdir. Laf gelimi adam öldürmek, alkol almak, domuz eti yemek gibi fiiller zatı haysiyetiyle makûs olduğu için haram kılınmıştır. Bunlara “haram li aynihî / haram li zâtihî zatı haysiyetiyle haram olan fiiller” ismi verilir. Bir de gerçeği haysiyetiyle haram olmamakla beraber başka bir nedene bağlı olarak haram kılınan fiiller vardır. Bunlara da “haram li gayrihî başka nedenle haram olan fiiller” ismi verilir. Mesela Cuma namazına gitmesi farz olan bir kimsenin Cuma namazı müddetinde alışverişle meşgul olması Kur’an’da menedilmiştir. Buradaki haramlık alışverişin kendi zatından değil, bu alışverişin içinde reelleştiği zaman açısındandır. Yeniden hac ya da umre için ihrama girmiş bir kimsenin kara hayvanı avlaması ve bunu yemesi haramdır. Buradaki haramlık da bizatihi av yapmanın kendisiyle alakalı olmayıp ihram vaziyetiyle ilgilidir.

Bu ayrımları da dikkate aldığımızda haram hasılatın üç cinsinden laf etmek muhtemeldir:

1. Bir Akde Katlanmaksızın Haram /Haksız Bir Fiille Elde Edilen Hasılatlar

Bu cins hasılatlar, dinin doğrudan haram kıldığı hırsızlık / soygun, yol kesicilik / haramilik, yankesicilik, gasp, vb. haram fiillerden elde edilen hasılatlardır. Bu cins haram hasılatlarda hasılatı elde eden kimse öbür tarafın rızasını dikkate almamış, fiiliyle karşı tarafın malvarlığına tecavüzde bulunmuştur.

İslam bu fiilleri haram saymakla kalmamış bu fiillerin bir kısmını hırsızlık ve yol kesicilik en ağır had cezaları ile cezalandırmış, öbür bir kısmında ise tazir yoluyla cezalandırmanın kapısını sarih vazgeçmiştir.

2. Bir Akde Dayalı Olarak Elde Edilen Haram Hasılatlar

Bir akde dayalı olarak elde edilen haram hasılatlar da akdin kararı açısından iki kısma böler: Taraflar arasında yapılan akit ya İslam’ın menettiği bir fiil veya mülk üzerinde hakikatleşmiştir ya da reelinde helal olmakla beraber taraflardan biri [veya her ikisi] akdin gereğine riayet etmeksizin hasılat elde etmiştir.

2.1. Haram Bir Akde Dayalı Olarak Elde Edilen Hasılatlar

Faizli borç verme, Kumar oynama, Alkol vb. haram şeylerin satımı, fal vb. şeylerden elde edilen hasılatlar, fuhuş vb. yollarla elde edilen hasılatlar böyledir. Bu operasyonların tümünde iki taraf arasında karşılıklı rıza olmakla beraber operasyon gayr-i meşrû olduğu için bu harekâttan elde edilen hasılatlar da haramdır.

İslam bu akitleri bâtıl kabul etmiş, bu akitlerle elde edilen hasılatları haram olarak nitelemiş, bu biçimde makûsluk yapanları âhirette büyük bir cefayla tehdit etmiştir.

2.2. Helal Bir Akitte Koşullara Riayet Etmemek Nedeniyle Elde Edilen Hasılatlar

Alım-satımda şike, sahte para ile alım-satım, emekçiye hakkını vermemek, işin hakkını vermemek, itimat bir mülke hıyanet etmek, velayeti altındaki öksüzün mülklerini yemek, servete haksız olarak konmak böyledir.

İslam itimada riayet etmeyi, ahde sadakati, akitlere bağlı kalmayı, şike ve palavradan uzak durmayı buyurmuş, bunlara riayet etmeksizin elde edilen hasılatları haram olarak nitelemiş ve bu hasılatları elde edenleri çile ile tehdit etmiştir.

HELAL HASILATIN HARAMA DÖNÜŞMEMESİ İÇİN NELERE DİKKAT ETMELİYİZ?

Hasılatlarımıza haram bulaşmaması için kesinlikle dikkat edilmesi gereken hususları şu biçimde belirtmek muhtemeldir:

1. İyi Maksat Sahibi Olmak: Bir kimsenin hasılat elde ederken, çalışırken emeli lüks ve israf yapmak, azamet, mülk toplama yarışı olmamalıdır. Birey, kendisinin ve bakmakla mükellef olduğu kimselerin lüzumlarını karşılamak, başkalarına fukara olmamak, elde ettiği aşırılık kazançla İslam’ın zekât, kurban, hac gibi emirlerini yerine getirmek gibi iyi hedeflerle çalışmalıdır.

2. Ticaret Fıkhını Bilmek: Hasılatımıza haram bulaşmaması için İslam’ın alış-veriş, emekçi-patron münasebetleri gibi mevzulardaki kararlarını iyi öğrenmek gerekir. Çünkü birey ne kadar iyi maksatlı olursa olsun şayet dinin kırmızıçizgilerinden, haram hasılat yollarından haberi olmazsa her an harama düşebilir. Her Müslümanın kendisini haramdan gözetecek biçimde haram duyarlılığına sahip olması, bunun için bilgi elde etmesi farzdır.

3. Haklara Riâyet: Birey hasılat peşinde koşarken gasp, hırsızlık, şike, faiz, haksız rekabet, miktar ve tartıda şike, başkalarının haklarına riayetsizlikten uzak durmalıdır.

4. Güvenlik Unsuruna Dikkat Etmek: Hasılat elde etmek için çalışan kimsenin gerek kendisine gerekse başkalarına işkence vermekten uzak durması gerekir. Bazen insanlar yüksek hasılat elde etmek saikiyle kendi beden eforunu veya kendisinin teftişi altındaki emekçilerin beden eforlarını hırpalayabilecek, kendilerinin veya başkalarının güvenliğini tehdit edecek tehlikeler üstlenebilmektedirler. Oysa İslam’da bireyin kendisine ya da başkasına hasar vermesi menedilmiş, bireyin yaşamı veya sıhhati için tehlike oluşturabilecek unsurlardan uzak durması istenmiştir. Bu kapsamda patronların da emekçi sıhhat ve güvenliğini tehdit eden unsurları yok ederek iş etrafını tehlikesiz halde bulundurmaları arz edilmiştir.

5. İmanları Aksatmamak: İnsanın dünya üzerinde var oluşunun esas sebebi Allah’a kulluk etmektir. İnsan, hasılat peşinde koşarken bu ana emele ters düşecek biçimde imanları bakımsızlık etmemeli, patronlar da emekçilerinin farz olan imanları rahatça yerine getirebilecekleri iş civarları oluşturmalıdır.

6. Rızkı Allah’tan Bilmek: Hasılatın helal olmasının en ehemmiyetli Rızkını kendi hasılatından öğrenmemeli, rızkını Allah’hasılatını da buna neden olarak kabul etmelidir.

İŞ YAŞAMINDA HARAM HASILATTAN KORUNMAK

İslam’da emekçi ve patron arası ilişkiler “hak ve hakkaniyet” prensipleri güzergahında ele alınmış, her iki tarafın maslahatını koruyacak, cemiyetsel sulhu yaralamayacak çözüm ve kararlar ortaya konulmuştur. Emekçi  – patron ilişkisinde her iki tarafa da düşen bir ekip mesullükler mevzubahisidir.

Emekçinin Mesullükleri Patronun Hakları

a İşi Yerine Getirme Borcu

Emekçinin işi, akitte anlaşıldığı biçimiyle müddetinde, itinayla yerine getirmesi gerekir. Bu gidişat bir itimat olarak görülmektedir. Bu mevzuda örf ve âdet dikkate alınır. İşi ifa borcuna ters davranan emekçi, alana gelen hasarı tazminle mükellef olur.

b Akde ve Patronun Yönergelerine Uygun Hareket Etme Yükümlülüğü

Emekçi, akitte üstlendiği biçimde çalışmaya ve ifaya mecburidir. Çalışma esnasında patronun meşrû emirlerine uymak zorundadır. Buna karşılık patron, emekçiyi akitte kararlaştırılandan daha ağır, yorucu ve zaman akdikeni işlere yöneltemez. Patronun şikeyi, palavrayı ve bir kabahat işlemeyi gerektiren emirlerine emekçi uyamaz.

Patronun Mesullükleri Emekçinin Hakları

a Fiyat Ödeme Borcu

İş akdinde fiyatın kaide olarak çıkarın elde edilmesiyle, başka bir deyişle akit mevzusu işin yerine getirilmesiyle ödenmesi gerekir. Aksine bir uyuşma varsa uyuşma koşullarına uyulur.

b Fiyatın Adaletli ve Yeterli Olması

Âdil fiyatın tanımlanmasında emekçinin tükettiği emek, geçen vakit, işin mahiyeti, emekçinin marifet, bilgi ve deneyimi gibi unsurlar fiyatın takdirinde temel alınmalıdır. Bir emekçinin yiyecek, giyim, yerleşim gibi gerekli lüzumlarını karşılamayan fiyat âdil fiyat değildir. Emekçi veya memurun deneyim, ehliyet ve mahareti çoğaldıkça, fiyatının çoğaldırılmasını isteme hakkı da olmalıdır.

c İş Güvenliği Koşullarının Oluşturulması

Patronun emekçileri eforlarının üstünde iş görmeye zorlaması, yaş ve bünyelerini aşan ağır işlerde kullanması câiz değildir. Emekçi ve patron birbirlerini kardeş olarak kabul edip ilişkilerini kardeşçe tanzim etmelidir. Esas gereksinimler, gıda ve giyim lüzumları güzergahından patron ile emekçi arasında mantıklı bir balansın olması gerekir. Ayrıca çalışma süresi ve koşulları emekçinin efor ve hünerini aşmamalı, aşmakta ise yeterli yardım ve dayanak sağlanmalıdır.

d Emekçinin Esas Haklarının Korunması

Bunların başında kişilik hakkı kazanç. Bir kimsenin emekçi olması onun patronun gerisinde daha düşük sınıfta yer aldığı anlamına gelmez. Irk, renk, dil, miras gibi değişiklikler emekçi ve personel istihdamında bir ayrım aracı olamaz. Patron emekçilerinin inanç ve iman hürriyetine hürmet göstermeli, haklarını gözetmelidir.

sizlere IslamıYaşıyorum.com farkıyla sunulmuştur .
Dualar ve Anlamları

Rüya Tabirleri

Beğen

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

%d blogcu bunu beğendi: